Badania i nauka dotyczące składników

Wyciąg z guarany (Paullinia cupana), 100 mg

Guarana to pnącze z rodziny mydleńcowatych, które rośnie w brazylijskim dorzeczu Amazonki. Jej historia kulturowa wiąże się przede wszystkim z ludem Sateré-Mawé: to on udomowił tę roślinę i do dziś praży jej nasiona, miele je i formuje w twarde wałki, ścierane następnie językiem ryby. Prace etnobotaniczne opisują tę technikę jako odrębne rzemiosło, a nie ciekawostkę na marginesie. Schimpl i wsp. zebrali botanikę, chemię i historię zastosowań w szeroko cytowanym przeglądzie: Guarana: revisiting a highly caffeinated plant from the Amazon (Journal of Ethnopharmacology, 2013).

Chemicznie guarana przyciąga uwagę badaczy przede wszystkim ze względu na zawartość kofeiny: jej nasiona należą do najbogatszych w kofeinę części roślin w ogóle i wyprzedzają pod tym względem ziarno kawy. Wyciąg zastosowany w Reta3 jest standaryzowany na 22% kofeiny, co przy 100 mg wyciągu daje 22 mg kofeiny w kapsułce – mniej więcej jedną trzecią tego, co w espresso. Ciekawa jest przy tym sama matryca: nasiona guarany zawierają duże ilości garbników, a czy i jak silnie zmieniają one uwalnianie kofeiny w porównaniu z roztworem wodnym, farmakokinetyka wciąż nie daje na to jednoznacznej odpowiedzi.

Sam rozkład kofeiny poznano natomiast dobrze. Przebiega głównie przy udziale enzymu wątrobowego CYP1A2, a tempo tego procesu bywa u różnych osób nawet kilkukrotnie różne – zależnie od genotypu, palenia tytoniu, gospodarki hormonalnej i przyjmowanych leków. Astrid Nehlig usystematyzowała te różnice międzyosobnicze w przeglądzie Interindividual Differences in Caffeine Metabolism (Pharmacological Reviews, 2018). Ocenę bezpieczeństwa zawiera opinia EFSA dotycząca kofeiny (EFSA Journal 2015;13(5):4102), w której dla zdrowych osób dorosłych za bezpieczne uznano dawki jednorazowe do 200 mg i spożycie dobowe do 400 mg, a dla kobiet w ciąży wskazano wartość niższą.

Wyciąg z octu jabłkowego, 100 mg

Ocet powstaje w dwóch etapach fermentacji: drożdże przekształcają cukier z moszczu jabłkowego w etanol, a następnie bakterie kwasu octowego z rodzajów Acetobacter i Gluconacetobacter utleniają etanol do kwasu octowego. Błona z celulozy bakteryjnej, która przy tym powstaje, to tak zwana matka octowa – mikrobiologicznie jeden z najdłużej wykorzystywanych układów biofilmowych w produkcji żywności.

Dla formy kapsułkowej istotne jest rozróżnienie, które w dyskusjach o occie jabłkowym zwykle umyka uwadze: suszony wyciąg to nie to samo co ocet w płynie. Skład i udział kwasu zależą od nośnika oraz metody suszenia i nie da się ich wyliczyć na podstawie objętości butelki. Z literatury dotyczącej bezpieczeństwa pochodzi konkretny przykład: Hill i wsp. opisali uszkodzenie przełyku po zażyciu tabletek z octem jabłkowym, a następnie przebadali osiem dostępnych na rynku preparatów – wielkość tabletek, pH, zawartość kwasów i deklaracje na opakowaniach różniły się między markami na tyle, że autorzy zakwestionowali samą jakość tych produktów (Esophageal injury by apple cider vinegar tablets, Journal of the American Dietetic Association, 2005). To spostrzeżenie tłumaczy, dlaczego ocet jabłkowy w postaci stałej należy przyjmować z odpowiednią ilością płynu – w przypadku Reta3 są to dwie duże szklanki wody.

Inulina w proszku z topinamburu, 100 mg

Topinambur (Helianthus tuberosus) to gatunek słonecznika pochodzący z Ameryki Północnej, którego bulwy uprawiano jeszcze przed kolonizacją europejską. Nazwa „topinambur” wywodzi się od brazylijskiego ludu Tupinambá – to nieporozumienie z XVII wieku, botanicznie chybione, ale dobrze udokumentowane. Angielskie „Jerusalem artichoke” wzięło się najpewniej ze zniekształcenia włoskiego girasole.

Substancją zapasową bulwy jest inulina, fruktan zbudowany z łańcuchów fruktozy z glukozą na końcu. Kluczowe znaczenie ma stopień polimeryzacji: inulina z topinamburu ma wyraźnie krótsze łańcuchy niż dominująca w przemyśle inulina z cykorii, co zmienia rozpuszczalność i przebieg fermentacji. Marcel Roberfroid podsumował strukturalne podstawy całej klasy fruktanów w pracy Inulin-type fructans: functional food ingredients (Journal of Nutrition, 2007). Ponieważ ludzkie enzymy trawienne nie rozkładają wiązań β(2→1), inulina dociera do jelita grubego w niezmienionej postaci i tam podlega fermentacji bakteryjnej. Tolerancja zależy od dawki: Bonnema i wsp. podali 26 zdrowym osobom inulinę z cykorii w porcjach 5 g i 10 g i odnotowali łagodne nasilenie objawów jelitowych, najczęściej wzdęć (Gastrointestinal tolerance of chicory inulin products, Journal of the American Dietetic Association, 2010). Badanie dotyczyło innego surowca niż topinambur, a 100 mg w kapsułce Reta3 to ilość o dwa rzędy wielkości mniejsza.

L-glutamina, 50 mg

L-glutamina jest najliczniej reprezentowanym wolnym aminokwasem w ludzkim osoczu i w mięśniach szkieletowych. Uznaje się ją za aminokwas warunkowo niezbędny: organizm wytwarza ją samodzielnie, przede wszystkim w tkance mięśniowej, a przy silnym obciążeniu fizjologicznym zapotrzebowanie może przewyższyć własną syntezę – obserwacja ta zajmuje badaczy żywienia klinicznego od lat osiemdziesiątych. Shao i Hathcock nie znaleźli w danych klinicznych systematycznego wzorca działań niepożądanych, przez co klasyczne wyznaczenie górnego limitu okazało się niemożliwe; zamiast tego posłużyli się metodą obserwowanego bezpiecznego poziomu i wskazali dla L-glutaminy 14 g na dobę (Risk assessment for the amino acids taurine, L-glutamine and L-arginine, Regulatory Toxicology and Pharmacology, 2008).

L-leucyna, 50 mg

L-leucyna należy do trzech aminokwasów rozgałęzionych i jest niezbędna – organizm nie potrafi jej sam wytworzyć. Wyodrębniono ją z tkanki mięśniowej na początku XIX wieku; nazwa pochodzi od greckiego leukós, czyli „biały”, od barwy pierwszych kryształów.

Naukowo leucyna ciekawi nie tyle jako budulec, ile jako cząsteczka sygnałowa: aktywuje szlak mTORC1 i w ten sposób sygnalizuje komórce, że aminokwasy są dostępne. Jak daleko sięga to znaczenie, pozostaje sporne – Robert Wolfe krytycznie przeanalizował dane dotyczące aminokwasów rozgałęzionych i przekonuje, że pojedyncze aminokwasy w oderwaniu od pełnego zestawu mówią niewiele (Branched-chain amino acids and muscle protein synthesis in humans: myth or reality?, Journal of the International Society of Sports Nutrition, 2017). Górną granicę tolerancji badali Elango i wsp.: pięciu zdrowych mężczyzn w wieku 20–35 lat otrzymywało leucynę w dawkach rosnących stopniowo od 50 do 1250 mg na kilogram masy ciała dziennie (Determination of the tolerable upper intake level of leucine in acute dietary studies in young men, American Journal of Clinical Nutrition, 2012).

Cynk (jako cytrynian cynku), 15 mg – 150% RWS

Cynk uczestniczy w kilkuset reakcjach enzymatycznych i wchodzi w skład jeszcze większej liczby białek; domena palca cynkowego należy do najczęstszych motywów wiążących DNA w ogóle. Organizm ściśle reguluje status cynku poprzez białka transportujące, choć nie ma narządu, który by go magazynował.

W recepturze znaczenie ma postać soli. Wegmüller i wsp. podali 15 zdrowym dorosłym po 10 mg cynku i zmierzyli wchłanianie metodą podwójnego znacznika izotopowego (⁶⁷Zn i ⁷⁰Zn) w układzie naprzemiennym: z cytrynianu wchłonęło się 61,3%, z glukonianu 60,9%, a z tlenku 49,9% (Zinc absorption by young adults from supplemental zinc citrate…, Journal of Nutrition, 2014). Reta3 zawiera cytrynian. Tolerowane górne spożycie cynku wynosi 25 mg na dobę – wartość ustalona przez Komitet Naukowy ds. Żywności i przejęta przez EFSA. 15 mg w porcji dziennej mieści się poniżej tego poziomu, a inne preparaty z cynkiem wlicza się do tej ilości. Dla cynku obowiązuje w Unii Europejskiej zatwierdzone oświadczenie (EFSA Journal 2010;8(10):1819):

• Cynk pomaga w utrzymaniu prawidłowego metabolizmu węglowodanów.

Chrom (jako pikolinian chromu), 40 µg – 100% RWS

Żaden inny składnik Reta3 nie ma tak spornej biografii naukowej. W 1959 roku Schwarz i Mertz opisali wyizolowany z drożdży piwnych czynnik, który nazwali „czynnikiem tolerancji glukozy”, a jego aktywny pierwiastek zidentyfikowali jako chrom trójwartościowy (Chromium(III) and the glucose tolerance factor, Archives of Biochemistry and Biophysics, 1959). Postulowaną wówczas budowę cząsteczki tego czynnika później odrzucono, pierwiastek pozostał.

Od tego czasu trwa spór o to, czy chrom jest pierwiastkiem niezbędnym. John Vincent podsumował pół wieku tej debaty w przeglądzie Chromium: celebrating 50 years as an essential element? (Dalton Transactions, 2010), a EFSA, oceniając wartości referencyjne, stwierdziła wprost, że dla chromu nie da się określić ani średniego zapotrzebowania, ani referencyjnego spożycia dla populacji (EFSA Journal 2014;12(10):3845). Równolegle badano samo wchłanianie pierwiastka: nieorganiczne sole chromu wchłaniają się w ilościach rzędu ułamka procenta, chelat pikolinianowy – chrom związany z kwasem pikolinowym, produktem rozkładu tryptofanu – wyraźnie lepiej. Dla chromu obowiązują zatwierdzone oświadczenia (EFSA Journal 2010;8(10):1732), między innymi:

• Chrom pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy we krwi.
• Chrom przyczynia się do utrzymania prawidłowego metabolizmu makroskładników odżywczych.

40 µg w porcji dziennej pokrywa 100% wartości referencyjnej.

Co to oznacza dla Reta3 – a czego nie oznacza

Spośród siedmiu składników dwa mają zatwierdzone w Unii Europejskiej oświadczenie zdrowotne: chrom i cynk. Dla guarany, wyciągu z octu jabłkowego, inuliny, L-glutaminy i L-leucyny takich oświadczeń nie ma. Wnioski o zatwierdzenie oświadczeń dla substancji roślinnych od lat czekają w zawieszeniu w procedurze on-hold Komisji Europejskiej; dla inuliny oświadczenie wprawdzie zatwierdzono, ale dotyczy ono wyłącznie naturalnej inuliny z cykorii przy dziennym spożyciu 12 gramów, a więc ani źródła, ani ilości zastosowanych w tej recepturze.

Płyną z tego dwa wnioski. Po pierwsze – przytoczone tu badania opisują substancje, nie produkt. Z pracy o farmakokinetyce kofeiny czy o wchłanianiu cytrynianu cynku nie da się wyprowadzić żadnego wniosku na temat Reta3 i my takich wniosków nie formułujemy. Po drugie – ilości pięciu składników bez zatwierdzonych oświadczeń, 100 mg dla wyciągów roślinnych i 50 mg dla aminokwasów, są niższe niż dawki stosowane w cytowanych badaniach. Pełny skład z wszystkimi ilościami znajdziesz na stronie produktu Reta3.